Παιδί & Νέοι γονείς

Filed in BLOG by on 10 Αυγούστου 2014 0 Comments

Το ερώτημα αυτό «ταλαιπωρεί» όλους τους μελλοντικούς γονείς, εσείς γιατί να αποτελείτε εξαίρεση; Είναι φυσιολογικό, άλλωστε, να αναρωτιέστε τι έχετε «κληροδοτήσει» στο μικρό πλασματάκι που πρόκειται να φέρετε στον κόσμο. Απάντηση υπάρχει και τη δίνουν τα γονίδια;
Κατά τη στιγμή της σύλληψης, όταν δηλαδή το ωάριο γονιμοποιείται από το σπερματοζωάριο, ουσιαστικά μεταβιβάζεται από τον καθένα από τους γονείς ένα τμήμα της γενετικής τους κληρονομιάς. Με ποιον τρόπο γίνεται αυτό; Οι γενετικές αυτές πληροφορίες μεταφέρονται με τα χρωμοσώματα, όταν στα 23 χρωμοσώματα που περιέχει το ωάριο προστίθενται και 23 χρωμοσώματα από το σπερματοζωάριο. Τα 46 αυτά χρωμοσώματα που περιέχονται στο γονιμοποιημένο ωάριο καθορίζουν και τα γενετικά γνωρίσματα που θα κληρονομήσει το μωρό.

 

 

Το «θαύμα» της σύλληψης

Σε κάθε κύτταρο του ανθρώπινου οργανισμού υπάρχουν 46 χρωμοσώματα «τακτοποιημένα» σε 23 ζευγάρια. Όλα τα κύτταρα (εκτός από τα νευρικά) ανανεώνονται κάθε τόσο με την αναπαραγωγή τους που γίνεται με κυτταρικές διαιρέσεις. Το καθένα, δηλαδή, διαιρείται σε δύο θυγατρικά κύτταρα, τα οποία περιέχουν τον ίδιο αριθμό χρωμοσωμάτων με το μητρικό. Με αυτά τα δεδομένα, λοιπόν, εάν «προσθέταμε» ένα κύτταρο του πατέρα και ένα της μητέρας, θα είχαμε ένα κύτταρο με 92 (46+46) χρωμοσώματα. Αλλά η διαδικασία σε ό,τι αφορά τα γενετικά κύτταρα δεν είναι τόσο απλή. Τα συγκεκριμένα, δηλαδή το ωάριο και το σπερματοζωάριο, έχουν από 23 χρωμοσώματα, τα μισά από ό,τι τα υπόλοιπα κύτταρα του σώματος. Όταν, λοιπόν, το ωάριο με το σπερματοζωάριο «συναντηθούν», προκύπτει ένα κύτταρο (ζυγωτό) το οποίο περιέχει 46 χρωμοσώματα, δηλαδή 23 από τον πυρήνα κάθε κυττάρου. Αυτό είναι και η αρχή της ύπαρξης του παιδιού.

Το φύλο του παιδιού

Από αυτά τα 23 ζευγάρια χρωμοσωμάτων, τα οποία περιέχονται στο ζυγωτό κύτταρο, τα 22 είναι ίδια και στον άνδρα και στη γυναίκα. Το 23ο ζεύγος, όμως, το οποίο καθορίζει το φύλο, διαφέρει. Στη γυναίκα αποτελείται από δύο όμοια χρωμοσώματα ΧΧ, ενώ στον άνδρα από δύο διαφορετικά, ΧΥ. Εκείνο, λοιπόν, που καθορίζει πάντοτε – σε αντίθεση με όσα πίστευαν παλαιότερα – το φύλο είναι το σπερματοζωάριο αφού το γενετικό κύτταρο της μητέρας περιέχει ένα ζεύγος χρωμοσωμάτων ΧΧ ενώ το αντίστοιχο του πατέρα, το σπερματοζωάριο, μπορεί να περιέχει ένα ζεύγος ΧΧ ή ένα ζεύγος ΥΥ. Εάν το ωάριο γονιμοποιηθεί από σπερματοζωάριο που περιέχει το χρωμόσωμα Χ, τότε σχηματίζεται ένα ζεύγος ΧΧ, δηλαδή το φύλο του παιδιού θα είναι κορίτσι. Εάν πάλι το ωάριο γονιμοποιηθεί από σπερματοζωάριο που περιέχει το χρωμόσωμα Υ, τότε σχηματίζεται ένα ζεύγος χρωμοσωμάτων ΧΥ, με άλλα λόγια, το παιδί θα είναι αγόρι.

Η δημιουργία του εμβρύου

Μετά τη σύλληψη το ζυγωτό μετακινείται από τη σάλπιγγα προς τη μήτρα, όπου και θα εγκατασταθεί. Μέχρι να γίνει αυτό, το αρχικό κύτταρο διαιρείται πολλές φορές ώσπου εξελίσσεται σε μια συμπαγή ομάδα κυττάρων (μορίδιο). Η διχοτόμηση των κυττάρων εξακολουθεί να γίνεται μέχρι το μορίδιο να εξελιχθεί σε βλαστοκύστη. Επτά περίπου ημέρες μετά τη «συνάντηση» του ωαρίου με το σπερματοζωάριο ξεκινά η ενδομήτρια ζωή του εμβρύου. Η ανάπτυξή του καθορίζεται από τα γονίδια αλλά και από εξωτερικούς παράγοντες.

Παιχνίδι ομοιοτήτων

Παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι φαινόμαστε τόσο διαφορετικοί μεταξύ μας, είμαστε πανομοιότυποι σε εκπληκτικό βαθμό σε ό,τι αφορά το DNA. Οι διαφορές μας δεν ξεπερνούν, σε ποσοστό, το 1%. Όταν οι διαφορές στην αλληλουχία του DNA συμβαίνουν στα γονίδια, το αποτέλεσμα είναι διαφορετικές μορφές (εκδοχές) του ίδιου γονιδίου, που ονομάζονται αλληλόμορφα (γονίδια). Το κατά πόσο καταφέρνουν ή όχι τα γονίδια να διαφοροποιηθούν είναι κάτι που «αποτυπώνεται» τελικά στα χαρακτηριστικά μας (από το σχήμα της μύτης, το χρώμα των ματιών και του δέρματος και το ανάστημα μέχρι τις ασθένειες) αφού, όπως είπαμε, ό,τι αφορά τη διάπλαση και τη λειτουργία του οργανισμού μας αντιστοιχεί σε ένα από τα δεκάδες χιλιάδες γονίδιά μας. Το εκπληκτικό, όμως, είναι ότι και τα γονίδια που φαίνονται να «εξαφανίζονται» ουσιαστικά συνεχίζουν την πορεία τους – μπορεί να περνούν από γενιά σε γενιά χωρίς απαραίτητα να «αποτυπώνονται»σε κάποιον, μέχρις ότου τελικά κάνουν πανηγυρικά την εμφάνισή τους. Δεν είναι απαραίτητο, λοιπόν, τα παιδιά που θα αποκτήσετε να μοιάζουν οπωσδήποτε με εσάς ή και μεταξύ τους. Η γενετική κληρονομιά που παίρνουν δεν είναι μόνο δική σας. Εσείς είστε απλώς ο «συνδετικός κρίκος» στη μακριά αλυσίδα της κληρονομικότητας.

Γονίδια και περιβάλλον

Σήμερα λέγεται ότι τα γονίδια ευθύνονται όχι μόνο για τα χαρακτηριστικά της εξωτερικής εμφάνισης αλλά και για στοιχεία της προσωπικότητας ή της συμπεριφοράς του ανθρώπου. Η ευφυΐα, η ηγετική ικανότητα, οι σεξουαλικές προτιμήσεις, η τάση για εγκληματικότητα κ.ο.κ. έχουν αποδοθεί ουκ ολίγες φορές στα γονίδια. Ποια είναι τελικά η αλήθεια; Καθορίζουν τα γονίδια την προσωπικότητα, το ταλέντο και χαρακτήρα του παιδιού; Η απάντηση δεν είναι απλή. Ο ρόλος των γονιδίων έχει αποδειχθεί καθοριστικός σε ό,τι αφορά τη δημιουργία του ανθρώπινου οργανισμού, αλλά σημαντικοί καταδεικνύονται και εξωτερικοί – περιβαλλοντικοί, κοινωνικοί, οικογενειακοί – παράγοντες. Σύμφωνα με τους νόμους της κληρονομικότητας, ένα ταλέντο (για παράδειγμα, στη μουσική) ενός ανθρώπου ίσως είναι αποτέλεσμα γενετικής κλίσης και οφείλεται σε κάποια γονίδια. Ωστόσο, εάν αυτός ο άνθρωπος δεν βρεθεί στο κατάλληλο περιβάλλον και δεν λάβει την ανάλογη εκπαίδευση που θα επιτρέψει να καλλιεργηθεί η όποια κλίση του, ενδεχομένως δεν θα εκδηλώσει αυτό το χάρισμα. Ανάλογα διαμορφώνεται η κατάσταση με έμφυτα ταλέντα και δεξιότητες που έχει ο καθένας μας. Σε ό,τι αφορά στοιχεία της συμπεριφοράς, όπως η επιθετικότητα, η πραότητα, το ταμπεραμέντο κ.ο.κ., οι ειδικοί συμφωνούν ότι το περιβάλλον επιτελεί σημαντικό – μάλιστα, πολλαπλασιαστικό – ρόλο και όχι τα γονίδια. Όπως υπογραμμίζουν, δεν υπάρχουν επιστημονικά τεστ τα οποία να αποδεικνύουν κάποια αντιστοιχία συμπεριφοράς και ιδιοσυγκρασίας σε γενετική βάση. Δεν αποκλείουν, όμως, ότι κάποια χαρακτηριστικά ενδεχομένως να επηρεάζονται και από κληρονομικούς παράγοντες. Το βασικό, πάντως, ρόλο παίζουν η συμπεριφορά των γονιών και γενικά το οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει κάποιο παιδί, ο κοινωνικός περίγυρος, η εκπαίδευση που λαμβάνει, ο τρόπος που τρέφεται και ανάλογοι εξωγενείς παράγοντες.

Σχέσεις… συνέργειας

Τα παραδείγματα που καταδεικνύουν ότι η διάπλαση του οργανισμού και η λειτουργία του είναι αποτέλεσμα της συνέργειας, της συνεχούς, δηλαδή, αλληλεπίδρασης των γονιδίων με το περιβάλλον, είναι αρκετά. Ιδού μερικά.
Ο κανόνας λέει ότι οι γονείς που είναι ψηλοί έχουν συνήθως παιδιά με μεγάλο ύψος. Αυτό, όμως, δεν είναι απόλυτο και μπορεί να συμβεί και το αντίθετο, δηλαδή ψηλά παιδιά να προέρχονται από κοντούς γονείς. Ο τρόπος ζωής και διατροφής παίζουν ρόλο εξίσου σημαντικό με τα γονίδια κι έτσι σε πολλές περιπτώσεις το αποτέλεσμα εκπλήσσει. Τα παιδιά των φιλιππινέζων ή των κινέζων μεταναστών που μεγαλώνουν σε άλλες χώρες (για παράδειγμα, ευρωπαϊκές ή αμερικανικές) συνήθως διαψεύδουν τον κανόνα που τα θέλει μικρόσωμα αφού προέρχονται από μικρόσωμους γονείς. Η παχυσαρκία, επίσης, είναι μια άλλη κλασική περίπτωση αυτής της συνέργειας γονιδίων και περιβάλλοντος. Η προδιάθεση στο πάχος είναι κληρονομική. Το βάρος ενός παιδιού, όμως, που θα γεννηθεί με αυτή τη γενετική «κληρονομιά» θα εξαρτηθεί και από τις διατροφικές συνήθειες που θα αποκτήσει καθώς και τις συνθήκες διαβίωσής του (για παράδειγμα, εάν ζει στη φτώχεια ή όχι). Η ποιότητα του δέρματός μας (για παράδειγμα, το χρώμα και η υφή του) είναι επίσης γενετικά προκαθορισμένα. Πιθανόν, όμως, να μην διατηρήσουμε, για παράδειγμα, το τέλειο δέρμα που οι νόμοι της γενετικής μας χάρισαν, εάν είμαστε συνεχώς εκτεθειμένοι στον ήλιο, καπνίζουμε και πίνουμε αλκοόλ και η διατροφή μας περιλαμβάνει λιπαρές τροφές.

Τα μυστικά του DNA

Το DNA είναι το γενετικό υλικό το οποίο περιέχεται μέσα στον πυρήνα κάθε κυττάρου. Στο DNA είναι καταγεγραμμένες όλες οι πληροφορίες για τη διάπλαση και τη λειτουργία ενός οργανισμού. Θα μπορούσαμε να το παρομοιάσουμε με το σκληρό δίσκο ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, που περιέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες και οδηγίες για να δημιουργηθεί ένας νέος άνθρωπος. Οι πληροφορίες αυτές είναι γραμμένες σε κώδικα, συστατικά στοιχεία του οποίου είναι τέσσερις ουσίες: η κυτταρίνη, η γουανίνη, η αδενίνη και η θυμίνη. Αυτές παρουσιάζονται πάντοτε σε ζευγάρια και ενώνονται μεταξύ τους με τον ίδιο τρόπο για να σχηματίσουν μία σκάλα ανάμεσα σε δύο ελικοειδή νημάτια. Η διπλή έλικα του DNA, προκειμένου να αντιγραφεί, ξετυλίγεται και χωρίζεται σε δύο νήματα. Κατά τη διαδικασία αυτή σχηματίζονται νέα ταιριαστά νήματα σε καθένα από τα δύο αρχικά, δημιουργώντας δύο παρόμοια αντίγραφα του μορίου του DNA. Έτσι, η δομή αυτής της διπλής έλικας διατηρεί το γενετικό κώδικα σε συνεχή σειρά και επιτρέπει στο DNA να αντιγράφεται όταν τα κύτταρα διχοτομούνται.

Τι είναι τα γονίδια

Τα γονίδια είναι το πρόγραμμα πληροφοριών που περιέχεται στο DNA κάθε οργανισμού. Κάθε γονίδιο αντιπροσωπεύει μία συγκεκριμένη πληροφορία, η οποία κωδικοποιεί μία πρωτεΐνη. Τα γονίδια, δηλαδή, είναι αυτά που καθορίζουν, παράγουν και κωδικοποιούν τις πρωτεΐνες που επιτελούν τη διάπλαση και τη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Καθορίζουν ένα σύνολο χαρακτηριστικών που περιλαμβάνει εξωτερικά γνωρίσματα, όπως το χρώμα των ματιών ή των μαλλιών και το ύψος, αλλά και στοιχεία για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας ή της ευφυίας ενός ανθρώπου

About the Author ()

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *